Buk (powiat poznański)

Współrzędne: 52°21" N 016°31" E

Buk
Herb Buku
Województwo	wielkopolskie
Powiat	poznański
Gmina  - rodzaj	Buk miejsko-wiejska
Założono	XIII wiek
Prawa miejskie	1289
Burmistrz	Stanisław Piotr Filipiak
Powierzchnia	2,96 km
Położenie	52° 21" N 16° 31" E
Liczba mieszkańców   ( 2004 )  - liczba ludności  - gęstość	6210 2098 os./km
Strefa numeracyjna (do 2005 )	61
Kod pocztowy	64-320
Tablice rejestracyjne	PZ i POZ
TERC10 ( TERYT )	4303921034
Miasta partnerskie	Sint-Michielsgestel ( Holandia ) Hambühren ( Niemcy )
Urząd miejski 3 ul. Ratuszowa 1 64-320 Buk tel. 61 814-06-71; faks 61 814-01-01
Strona internetowa miasta

Buk to miasto od 1289 w woj. wielkopolskim , w powiecie poznańskim , siedziba gminy miejsko-wiejskiej Buk . W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego .

Położenie

Położone na Pojezierzu Wielkopolskim , na krańcu polodowcowego Ozu Bukowsko-Mosińskiego, 30 km na zachód od Poznania . Przez Buk przepływa rzeczka Mogielnica , potocznie nazywana "Trupiną".

Ludność

Ogółem miasto liczy 6210 mieszkańców.

Według danych z 31 grudnia 2004 .

Historia miasta

Legenda głosi, że pod jednym z licznych niegdyś w tej okolicy buków zmarł podczas polowania książę Mieszko I . Miało to nastąpić w miejscu, gdzie obecnie jest położony bukowski rynek (Plac Przemysława). W źródłach historycznych Buk jest wzmiankowany po raz pierwszy w roku 1257 . Miasto uzyskało prawa miejskie (na prawie magdeburskim ) w roku 1289 , z nadania Przemysła II .

W okresie średniowiecza rozkwita rzemiosło, szczególnie włókiennictwo. Dzięki przywilejowi organizowania jarmarków i lokalizacji komory celnej rozwija się także handel. Miasto wzbogaciło się o wodociąg, szkołę, szpital i łaźnię miejską. W owym czasie Buk był własnością diecezji poznańskiej z rezydencją biskupią, dzięki czemu miasto gościło wielu dostojników, z królami Władysławem Jagiełłą oraz prawdopodobnie też Zygmuntem Starym i Henrykiem Walezym na czele.

Na przeszkodzie w dalszym rozwoju miasta stanęły wojna rodu Grzymalitów z Nałęczami, polsko-szwedzka w XVII wieku oraz pożary i zarazy. Odtąd miasto utraciło na znaczeniu.

Po II rozbiorze Polski w 1793 r. Buk wszedł w skład Prus Południowych. Dobra biskupie uległy zeświecczeniu a mieszkańcy przeszli pod jurysdykcję pruską. Językiem urzędowych stał się niemiecki (przez początkowy okres dopuszczano także język polski). W toku germanizacji osiedlono w Buku wiele rodzin niemieckich, mieszkała też ludność żydowska. W 1815 r. miasto zostało siedzibą powiatu bukowskiego o powierzchni 130 km i liczącego 58 tys. mieszkańców. Ze względu na aktywny udział bukowian w Wiośnie Ludów w 1848 r. (słynni kosynierzy bukowscy) siedzibę powiatu przeniesiono do Nowego Tomyśla . W tym okresie zbudowano też linię kolejową.

Pożar 8 czerwca 1858 r. strawił niemalże cały rynek wraz z ratuszem i przyległe ulice. Obecna zabudowa rynku pochodzi niemal całkowicie z II poł. XIX wieku .

Podobnie jak na większości obszaru Wielkopolski ścierały się ze sobą odgórna germanizacja Polaków i idee pracy organicznej. Powstawały liczne towarzystwa kulturalne, społeczno-polityczne, oświatowe i sportowe, Bank Ludowy, a także organizacje samopomocowe i spółdzielnie rolnicze. W 1904 r. powstała polska szkoła przy ulicy Przykop.

Do Polski powrócił Buk w listopadzie 1918 r. Zorganizowana niezwłocznie po wybuchu powstania wielkopolskiego kompania bukowska pod dow. kpt. Witolda Wegnera oswobodziła okoliczne miejscowości i brała udział w walkach na froncie zbąszyńskim . Pierwsza polska Rada Miejska Buku powstała w kwietniu 1919 r., a burmistrzem został Konstanty Scholl, którego po rezygnacji zastąpił pół roku później Maksymilian Holland i pełnił to stanowisko nieprzerwanie aż do wybuchu II wojny światowej .

W okresie międzywojennym swoją działalność kontynuowała większość organizacji działających w okresie przedwojennym. Najaktywniejsze były organizacje katolickie z Akcją Katolicką na czele, cechy rzemieślnicze, Towarzystwo Przemysłowe, Kurkowe Bractwo Strzeleckie, Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" i Towarzystwo Śpiewacze "Harmonia". W 1922 r. powstał Klub Sportowy "Patria". W mieście mieszkała także ludność niemiecka, skupiająca się wokół parafii ewangelickiej oraz istniała gmina żydowska z synagogą przy ulicy Mury.

Wojska niemieckie zajęły Buk 10 września 1939 r. Nastąpiły liczne rewizje i aresztowania, ludność żydowska i część polskiej została wywieziona z miasta, a większość mienia, z warsztatami rzemieślniczymi włącznie, przejął okupant. Zniszczeniu uległy m.in. stojąca na środku rynku kolumna św. Stanisława Biskupa (patrona bukowskiej parafii) i pomnik powstańców wielkopolskich. Rozstrzelany został m.in. poseł na sejm Franciszek Górczak. Działalność konspiracyjną prowadzili bukowscy harcerze, których przywódca, Tadeusz Wojtczak przypłacił to życiem w obozie koncentracyjnym Gross-Rosen (Rogoźnica).

Tuż przed wejściem wojsk radzieckich ( 26 stycznia 1945 roku) Niemcy podpalili kościół farny (który pełnił wtedy rolę magazynu) wraz z cudownym obrazem Matki Boskiej Literackiej. Tymczasową administrację przejęła sowiecka Komendantura Wojenna. Pierwszym burmistrzem po zakończeniu II wojny światowej został Leon Grabowski, a przewodniczącym Miejskiej Rady Narodowej Franciszek Kulczyński. Powoli, w miarę łagodzenia obowiązkowego zaopatrzenia wojska wznawiały działalność bukowskie zakłady przemysłowe i usługowe: spółdzielnie "Rolnik" i "Zgoda", mleczarnia, gorzelnia i Spółdzielczy Bank Ludowy. Powstały też nowe zakłady: Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska", Spółdzielnia "Zryw" i Fabryka Czapek, będąca poprzedniczką dzisiejszej "Bukowianki". Odzyskiwało znów na znaczeniu rzemiosło, a także okoliczne rolnictwo, które padło jednak ofiarą reformy rolnej. Ponownie otwarto dwie szkoły podstawowe i powstała średnia szkoła rolnicza. Do normalnej działalności powróciły organizacje kulturalne i społeczne.

W latach 1965 - 1968 wybudowano Fabrykę Elementów Wyposażenia Budownictwa "Metalplast" obecnie "Wavin-Metalplast Buk", będącą największym pracodawcą w gminie. Powstały osiedla na Przykopie, Przyjaźni i 700-lecia. Powstały także nowe przedszkole, przychodnia lekarska, kino, biblioteka, dom kultury "Harcerz" i stadion sportowy. Rozbudowane zostały szkoły i ratusz.

Ostatnimi dużymi inwestycjami są hala sportowa, pełna kanalizacja i gazyfikacja (z kopalni w pobliskim Józefowie) miasta oraz nowy budynek gimnazjum.

Obszar Buku jest obecnie ograniczony linią kolejową od południa i terenami przyległej Wielkiej Wsi od północy i wschodu.

Transport i gospodarka

Sieć transportowa

Na obrzeżach miasta przebiegają autostrada A2 i linia kolejowa E20 Warszawa Berlin . Stacja jest obsługiwana przez pociągi osobowe i pospieszne. W Buku krzyżują się drogi wojewódzkie 306 ( Stęszew Lipnica) i 307 ( Poznań Nowy Tomyśl ). Najbliższe lotnisko znajduje się w Poznaniu .

Zakłady przemysłowe

• Wavin S.A.
• Bukowianka S.A.
• FER S.A.

Atrakcje turystyczne i kultura

Warto zobaczyć

• drewniany kościół św. Krzyża z 1760 roku
• kościół parafialny św. Stanisława Biskupa (arch. Karl Friedrich Schinkel ) z lat 1838 - 1846
• ratusz z 1897 r.
• neoromańska synagoga z 1909 r.
• w Żarnowcu, 10 km od Buku leży jedyne w swoim rodzaju na Pojezierzu Wielkopolskim źródełko spływające z 30-metrowej skarpy

Zasłużeni Bukowianie

• Andrzej z Buku , profesor teologii i sztuk wyzwolonych, rektor Akademii Krakowskiej w latach 1430/1431 i 1435/1436
• Stanisław Penatius z Buku , rektor Lwowskiej Szkoły Katedralnej od 1560 r.
• Stanisław Reszka , teolog, publicysta, dyplomata, uczestnik Soboru Trydenckiego
• Andrzej Marcin Niegolewski , ur. 1787 , porucznik jazdy polskiej w wojskach napoleońskich, uczestnik legendarnej szarży pod Somosierrą, powstaniec listopadowy, aktywny działacz społeczny w Wielkim Księstwie Poznańskim
• Władysław Maurycy Niegolewski , ur. 1819 , doktor prawa, członek poznańskiego Komitetu Narodowego, poseł do sejmu pruskiego i parlamentu niemieckiego, powstaniec styczniowy
• Edmund Callier , ur.2 X 1833, zm. 14 X 1893, dowódca powstańczy z 1863 r.,
• ks. Stanisław Niziński , ur. 1848 w Pleszewie , zm. 1932 w Buku, proboszcz dobrzycki od 1897 i proboszcz bukowski od 1906 , kawaler Krzyża Oficerskiego Orderu Polonia Restituta , działacz społeczny, inicjator powstania "Kuriera Bukowskiego"
• ppłk Kazimierz Zenkteller , ur. 1884 , jeden z dowódców powstania wielkopolskiego i powstań śląskich
• płk dr Kazimierz Wróblewski , ur. 1858 w Bogdanowie, zm. 1934 w Poznaniu działacz polityczny i społeczny, prezes Towarzystwa "Sokół" i Banku Ludowego, organizator szpitala powstańczego zimą 1918/1919.
• Tadeusz Wojtczak , działacz harcerski i organizator konspiracji
• Franciszek Górczak , poseł na sejm II RP
• dr Lech Siuda , ur. 1909 w Lesznie , zm. 1997 w Buku, żołnierz na froncie zachodnim, zasłużony lekarz i organizator służby zdrowia
• ks. Teofil Ratajczak , ur. 1909 w Łobzowcu, zm. 2004 w Buku, długoletni proboszcz parafii, wielki autorytet dla bukowian
• ks. Ignacy Cieślak , ur. 1916 w Dobieżynie, zm. 2002 w Rwandzie , pallotyn , gorliwy misjonarz we Rwandzie
• Henryk Synoracki , ur. 1947 , motorowodniak, mistrz świata w 1997 r. w klasie O.250 i w 2004 w klasie O.350
• Magdalena Chemicz - bramkarka reprezentacji Polski w piłce ręcznej kobiet;
• Waldemar Krygier -piłkarz nożny; były piłkarz Patrii Buk, Lecha Poznań oraz VFL Wolfsburg; kilkukrotny reprezentant Polski; obecnie trener.

Prasa lokalna

• "Kosynier Bukowski" (miesięcznik)
• "Głos Buku" (miesięcznik)
• "Bukowski lider" (miesięcznik)

Linki zewnętrzne

• Mapy i zdjęcia satelitarne
  • mapy i zdjęcia satelitarne (Google) w Wikimapii
  • mapa w Szukaczu
  • mapa w Mapquest ( en )
• Oficjalna strona miasta i gminy Buk
• Nieoficjalna strona miasta i gminy Buk
• Parafia św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Buku
• Forum bukowskie

	Gminy powiatu poznańskiego
	Gmina Buk Gmina Czerwonak Gmina Dopiewo Gmina Kleszczewo Gmina Komorniki Gmina Kostrzyn Gmina Kórnik Luboń Gmina Mosina Gmina Murowana Goślina Gmina Pobiedziska Puszczykowo Gmina Rokietnica Gmina Stęszew Gmina Suchy Las Gmina Swarzędz Gmina Tarnowo Podgórne